Mae'r pennawd yn cynnwys y delweddau canlynol: 'Anibyniaeth sydd yn galw am ei dewraf dyn' [1914-1918] (Cyhoeddwyd gan y Parliamentary Recruiting Committee, Llundain -Poster rhif. 148; Argraffwyd gan Roberts & Leete Ltd. Llundain WT. 16434/763). Llythyrau a ysgrifennwyd gan y Capten David Jones (1893-1916) at ei fam yn Llanio, Ceredigion, a roddwyd i'r Llyfrgell gan ei chwaer, Mrs E. M. Rees, Llanbedr Pont Steffan, 1994. Llyfrau Ffoto 988, Yr Aifft, 1917. Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Lluniau o’r lansiad

  • Tachwedd 27, 2013 - morfuddniajones

Dyma ddetholiad o luniau yn dilyn lansio’r project ym Merthyr Tudful dydd Iau diwethaf, 28 Tachwedd 2013

 

1461852_10152015665523279_987917768_n

John Griffiths, AC, Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon Llywodraeth Cymru yn lansio Cymru1914.org

DSCN4113bach

Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon, John Griffiths, AC a Phrif Weithredwr a Llyfrgellydd Cenedlaethol, y Dr Aled Gruffudd Jones yn sgwrsio ar ôl y lansiad.

1453212_10152015666013279_1519264133_n

Avril Jones, LlGC; Paola Marchionni, Jisc; a Lorna Hughes, LlGC yn edrych ar wefan yr archif ddigidol.

960042_10152015666393279_1952072947_n

Elgan Davies, Prifysgol Aberystwyth; Elisabeth Bennett, Archifau Richard Burton, Prifysgol Abertawe; Sian Williams, Llyfrgell Glowyr De Cymru, Prifysgol Abertawe; a Lorna Hughes, LlGC yn edrych ar gynnwys yr archif ddigidol.

Y gynulleidfa’n gwrando’n astud ar yr anerchiadau.

1441195_10152015663138279_1873490066_n

Rhys yn arddangos y cynnwys i’r gwesteion yn dilyn y lansiad.

DSCN4082bach

Y digwyddiad yn cymryd sylw’r cyfryngau.

1470268_10152015663113279_2070914462_n

Un o’r gwesteion yn mwynhau pori’r adnodd digidol newydd sbon.

DRD

02/12/2013

‘Rhyfel Byd Cyntaf a’r profiad Cymreig’ ar Heno

  • Tachwedd 27, 2013 - morfuddniajones

Wythnos diwethaf, bu criw Tinopolis yn y Llyfrgell Genedlaethol yn ffilmio darn am broject Rhyfel Byd Cyntaf a’r profiad Cymreig ar gyfer rhaglen ‘Heno’.  Darlledwyd hi nos Iau ddiwethaf, 28 Tachwedd i gyd fynd â lansiad y project y diwrnod hwnnw.

Gellir gweld y rhaglen eto ar S4/Clic am y 30 diwrnod nesaf trwy glicio yma (Pennod 185; tua 2 funud a hanner i mewn i gychwyn y rhaglen).

02/12/2013

Lansio gwefan ‘Y Rhyfel Byd Cyntaf a’r Profiad Cymreig’

  • Tachwedd 23, 2013 - morfuddniajones

Lansiwyd archif ddigidol unigryw, Y Rhyfel Byd Cyntaf a’r Profiad Cymreig (cymru1914.org) yn Y Coleg Merthyr Tudful heddiw gan Huw Lewis AC, Gweinidog Llywodraeth Cymru dros Addysg a Sgiliau.

Datblygwyd Y Rhyfel Byd Cyntaf a’r Profiad Cymreig gan bartneriaeth wedi ei arwain gan Llyfrgell Genedlaethol Cymru gyda Archifau a Chasgliadau Arbennig Cymru (sef Prifysgol Aberystwyth, Prifysgol Bangor, Prifysgol Caerdydd, Prifysgol Abertawe, Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant, BBC Cymru Wales, Casgliad y Werin Cymru a swyddfeydd archifau a chofnodion lleol Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru sydd dan adain Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru. Arianwyd y prosiect gyda chymhorthdal o gynllun e-Gynnwys Jisc a gyda chefnogaeth y sefydliadau sy’n bartneriaid.

Dywedodd Huw Lewis AM, y Gweinidog dros Addysg a Sgiliau:
‘Bu’r Llyfrgell yn ddarparwr dibynadwy o gynnwys digidol o’i chasgliadau ei hun ers ugain mlynedd, gan weithio ar gyfres o brosiectau cydweithredol. Mae ‘Y Rhyfel Byd Cyntaf a’r Profiad Cymreig’ yn esiampl  o gydweithredu Cymru gyfan sydd yn creu adnodd digidol newydd i’w ddefnyddio ar hyd a lled y byd, yn rhad ac am ddim, gan y sawl sydd â diddordeb yn y cyfnod pwysig hwn mewn hanes.

‘Mae Adnoddau Digidol a’r gallu i ddatgloi ein gorffennol i nifer o gynulleidfaoedd, yng Nghymru a thu hwnt i hynny. Defnyddir yr archif digidol arbennig hwn yn eang at bwrpas addysg ac ymchwil, yn arbennig felly gyda chanmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf ar y gorwel. Bydd yn dadorchuddio hanes cuddiedig y Rhyfel ac yn dangos ei effeithiau ar bob agwedd o fywyd Cymru.   Bydd yr archif yn cyfrannu’n fawr at goffau’r Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru drwy ddarparu adnodd ar-lein cynhwysfawr ar gyfer yr holl sectorau addysg, ymchwilwyr hanes teulu a hanes lleol’ meddai

Dywed Paola Machionni, Rheolwr Rhaglen Ddigido Jisc ei bod:
‘wrth ei bodd fod Jisc wedi medru cefnogi datblygiad yr adnodd. Mae’n esiampl wych iawn o ddod â deunyddiau ynghyd o sawl lleoliad ffisegol a chreu casgliad rhithiol ohonynt,  ac o’r buddion i ymchwilwyr a’r cyhoedd o wneud hynny. Mae’r Llyfrgell a’i bartneriaid yn darparu adnodd gwerthfawr a hygyrch sydd a’r gallu i chwilio casgliadau o bapurau newydd, delweddau,  sain a deunyddiau archifol Cymraeg a Saesneg eu hiaith’

Yn ôl Aled Gruffydd Jones, Prif Weithredwr a Llyfrgellydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru:
‘Mae’n fraint i’r Llyfrgell Genedlaethol fod yn arwain ar y prosiect pwysig ac unigryw hwn gydag Archifau a Chasgliadau Arbennig Cymru. Rydym yn hollol sicr y bydd yr adnodd digidol arloesol hwn yn un amhrisiadwy ar gyfer dysgu, ymchwil ac ymgysylltiad cyhoeddus.

Ychwanegodd ei ddiolchiadau i’r Gweinidog am ei gefnogaeth ac i Jisc a gweddill y partneriaid. ‘Hebddynt hwy ni fyddai’r adnodd wedi gweld golau dydd’ meddai.

Yn ystod lansiad Y Rhyfel Byd Cyntaf a’r Profiad Cymreig  bu John Griffiths AC, Gweinidog Diwylliant a Chwaraeon Llywodraeth Cymru, gyhoeddi manylion am Raglen Partneriaeth Cymunedol Llyfrgell Genedlaethol Cymru.  Bydd y rhaglen yn caniatáu mynediad i ragor o bobol ar hyd a lled Cymru at gasgliadau printiedig a gweledol helaeth y Llyfrgell. Gwnaed y cyhoeddiad yng nghwmni nifer o bartneriaid newydd y Llyfrgell ym Merthyr.

Nodiadau i Olygyddion
1.    Archif ddigidol yw Y Rhyfel Byd Cyntaf a’r Profiad Cymreig  sydd yn cynnwys ffurfiau digidol ar archifau a chasgliadau arbennig Cymru. Daw’r cynnwys gan y partneriaid, sef Prifysgol Aberystwyth, Prifysgol Bangor, Prifysgol Caerdydd, Prifysgol Abertawe, Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant, BBC Cymru Wales a swyddfeydd archifau a chofnodion lleol Cyngor Archifau a Chofnodion Cymru.  Hefyd, crëwyd cynnwys gan gymunedau amrywiol ar gyfer yr archif drwy weithdai a gynhaliwyd gan Gasgliad y Werin Cymru
2.    Bu’r prosiect elwa o gyllid gan Jisc. Cyfanswm cost yr archif oedd £1,000,000. Cyfrannwyd £500,000 gan Jisc gyda’r partneriaid yn cyfrannu’r gweddill
Mae Jisc yn cynnig gwasanaethau digidol ar gyfer addysg ag ymchwil yn y Deyrnas Unedig. Mae Jisc yn elusen a’i weledigaeth yw i’r Deyrnas Unedig fod yn arweinydd rhyngwladol ym maes addysg ag ymchwil digidol.
Drwy weithio ar draws y sectorau addysg uwch, addysg bellach a sgiliau, mae Jisc yn darparu cyngor a chefnogaeth ddibynadwy ac yn lleihau costau’r sector ym meysydd rhwydweithiau sydd wedi eu rhannu, cynnwys digidol, gwasanaeth TG a thrafodaethau chaffael, gan sicrhau fod y sector ar flaen y gad o ran ymchwil a datblygiad at y dyfodol
Gellir darganfod rhagor drwy ymweld â www.jisc.ac.uk neu drwy gysylltu ag uned y wasg press@jisc.ac.uk
3.    Lansiwyd y prosiect at 28 Tachwedd 2013 yn y Coleg, Merthyr Tudful, Cymru. Bydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn cynnal y prosiect yn yr hir dymor.
Bydd yr archif yn cefnogi holl agweddau coffau’r Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru, mewn cydweithrediad â Bwrdd Rhaglen Coffau’r Rhyfel Mawr a sefydlwyd gan Brif Weinidog Cymru dan gadeiryddiaeth yr Athro Syr Deian Hopkin.
Defnyddiwyd yr adnodd gan yr hanesydd Dr. Paul O’Leary o Brifysgol Aberystwyth i greu arddangosfa ar-lein (‘Y Rhyfel Byd Cyntaf a’r Cymoedd Diwydiannol’). Dywed Dr O’Leary ‘Byddai wedi cymryd blynyddoedd lawer o chwilota’r archifau i ddod o hyd i’r adnoddau hyn a’u dwyn ynghyd mewn ffordd sydd yn dangos effaith y Rhyfel Byd Cyntaf ar dde Cymru.  Mae argaeledd yr archif digidol yn mynd i fod o fudd mawr iawn ar gyfer ymchwil a dysgu’

Gwybodaeth Bellach:

Elin Hâf 01970 632471 neu post@llgc.org.uk

“Mewn angof ni chant fod”

  • Tachwedd 11, 2013 - morfuddniajones

 

Pabi wedi’i gadw ymysg papurau’r Capten David Jones o’r 10fed Bataliwn (1st Rhondda) Catrawd Gymreig (NLW MS 23269E) a laddwyd ym Mrwydr Mametz Wood yng Ngorffennaf 1916.

 

Dyfodol Cadwrfeydd Digidol Yng Nghymru

  • Hydref 25, 2013 - morfuddniajones

The Future of Welsh Repositories

Rhan ddifyr o fy ngwaith ar y prosiect Rhyfel Byd 1914-1918 a’r profiad Cymreig yma yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yw’r gwaith o ymchwilio mewn i ac ysgrifennu adroddiad ar ddyfodol cadwrfeydd digidol yng Nghymru. Wedi ymdrech ddiwyd gan y sawl a gyfrannodd at y gwaith, rwy’n falch cyhoeddi bod yr adroddiad yma bellach ar gael i bawb i’w ddarllen. Mae’r adroddiad yn cynnwys arolwg o’r adnoddau cadwraeth digidol sy’n bodoli yng Nghymru yn ogystal â gwybodaeth ynglŷn â’r datblygiadau ry’n ni wedi’u gweithredu fel rhan o’r prosiect Rhyfel Byd Cyntaf. Ry’n ni hefyd wedi awgrymu sut y gellir gwella ar y ddarpariaeth sy’n bodoli ar hyn o bryd wrth i ni edrych tua’r dyfodol. Mae’r adroddiad yn mynd ati i ateb y galw sydd yna i lenwi’r bwlch cadwriaethol sy’n bodoli o fewn cyfundrefnau sydd heb systemau na threfniadau cynnal a chadw, megis archifdai ac amgueddfeydd lleol. Ry’n ni’n trafod sut y gall cadwrfa ganolog fod o fudd i sefydliadau o’r fath. Dwi’n gobeithio y byddwch yn mwynhau darllen yr adroddiad ac y byddwch yn gweld budd ynddi, ac wrth gwrs, peidiwch oedi i gysylltu â ni os oes ganddoch unrhyw gwestiynau neu awgrymiadau.

“Byddin Gymreig yn y maes” a sefydlu’r Corfflu Cymreig yn 1914

  • Hydref 10, 2013 - morfuddniajones

 

 

99 mlynedd yn ôl i heddiw ar y 10fed o Hydref 1914, derbyniwyd sêl bendith swyddogol wrth y Swyddfa Ryfel i sefydlu Corfflu Cymreig, a hyn o ganlyniad i araith a draddododd David Lloyd George yn Neuadd y Frenhines ym Medi 1914.

Mae aelod o staff sydd yn gweithio ar y project wedi ysgrifennu pwt ar hanes sefydlu’r Corfflu Cymreig yn ddiweddar i gyd-fynd â’r amseriad yma. Gellir ei ddarllen trwy glicio ar y linc yma a fydd yn mynd a chi i Flog Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Mae archif y Corfflu Cymreig yn un o’r casgliadau sydd wedi cael ei ddigido yn ei gyfanrwydd ar gyfer y project hwn, a bydd modd chwilio trwy’r casgliad pan fydd gwefan y project wedi’i lansio.

Diweddariad – 1 Awst 2013

  • Awst 1, 2013 - robphillips

Unwaith eto, mae wedi bod yn fis prysur.

  • Mae’r gwaith metadata disgrifiadol wedi gorffen ac mae’r cynnwys i gyd yn barod i’w amlyncu.
  • Mae’r gwaith ar y deunydd sain wedi gorffen, ac mae’r trawsysgrifau erbyn hyn ar y wefan brawf.
  • Mae’r trydydd llif gwaith ar gyfer amlyncu deunydd yn weithredol, ac rydym yn profi’r llif gwaith olaf – llif gwaith deunydd archifol – ar y system byw. Mae’r llif gwaith hon yn llawer mwy cymhleth ond mae llawer o brofi wedi digwydd eisoes ar y system brawf. Mae’r gwaith o amlyncu deunydd trwy’r pedwar llif gwaith arall yn mynd yn ei flaen.
  • Rydym ar fin cyhoeddi hysbyseb yn y wasg sy’n gofyn am wybodaeth am ddeiliaid hawlfraint.
  • Rydym wedi cynnal y sesiwn arbrofi cyntaf ar y rhyngwyneb; ac rydym wedi gwneud cwpl o newidiadau i’r ffordd mae’r strwythur archifol yn cael ei arddangos o ganlyniad. Mae arbrofi pellach mis yma ac ym Mis Medi.
  • Mae’r timoedd metadata a sganio wedi ymweld ag Archifdai Morgannwg a  Chonwy yn y mis diwethaf er mwyn paratoi a sganio deunydd o gasgliadau Archifdai Morgannwg, Gwent, Conwy a Sir y Fflint. Mae mwy o waith i’w wneud yn Archifdy Conwy a byddwn yn paratoi i amlyncu’r data ym mis Medi.
  • Ac yn olaf, rwyf yn trosglwyddo’r awenau ar y prosiect a symud ymlaen i swydd wahanol o heddiw ymlaen. Mae tîm gweithgar, brwd a phrofiadol yn parhau gyda’r gwaith i orffen y prosiect dros y misoedd i ddod.

Hedd Wyn

  • Gorffennaf 31, 2013 - robphillips

Ar 31 Gorffennaf 1917, 96 mlynedd yn ôl i heddiw, bu farw Ellis Humphrey Evans, ym Mrwydr Cefn Pilckem. Roedd yn dod o ardal Trawsfynydd a chafodd ei orfodi i ymuno a’r fyddin fel canlyniad i Deddf Gwasanaeth Filwrol 1916. Enillodd y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol 1917, ychydigo ddyddiau ar ol iddo farw.

Mae’r Llyfrgell Genedlaethol eisoes wedi digido llawysgrif Yr Arwr, a enillodd y gadair ym Mhenbedw ym 1917, ond mae mwy o ddeunydd o Brifysgol Bangor wedi cael eu digido fel rhan o’r prosiect.

 

Cofio’r Rhyfel

  • Gorffennaf 15, 2013 - robphillips

Mae’r rhan fwyaf o’r eitemau rydym wedi digido fel rhan o brosiect Rhyfel Byd 1914-1918 a’r Profiad Cymreig, yn dyddio o gyfnod y rhyfel ei hunan. Maen nhw’n adlewyrchu profiad pobl Cymru wedi’u cofnodi yn ystod y Rhyfel. Mae rhai eitemau o’r cyfnod wedi’r rhyfel sy’n edrych yn ôl ar y profiad. Enghraifft dda o’r categori hon yw’r cyfweliadau o Lyfrgell Glowyr De Cymru.  Ond roedd dylanwad y rhyfel yn cael ei deimlo am nifer o flynyddoedd wedi’r cadoediad ym 1918. Mor fawr oedd effaith y rhyfel ar gymunedau roedd angen cofio, cofio’r unigolion a fu farw, cofio aberth y rhai oedd wedi gwasanaethu ac adeiladu dyfodol gwell “a land fit for heroes” yn ôl David Lloyd George.

conwy4bach conwy1bach

Aeth cymunedau ati ar hyd y wlad i godi cofebion a oedd weithiau ar ffurf cofeb, caeau chwarae neu adeiladau cymunedol. Sefydlwyd pwyllgor o’r fath ym Mhenmaenmawr ar Chwefror 3ydd 1919, ac mae cofnodion  y pwyllgor bellach yn Archifdy Conwy. Dyma’r un o’r eitemau a ddewiswyd i’w digido, ac mae’n stori hynod ddiddorol.

Yn y cyfarfod cychwynnol, penderfynwyd codi neuadd gymunedol gyda llyfrgell. Bron ar unwaith roedd gwrthdaro gyda Sefydliad y Dynion oedd hefyd yn bwriadu codi neuadd. Roedd problemau codi arian a galwyd cyfarfod cyhoeddus. Canlyniad y cyfarfod oedd pwyllgor newydd a phleidlais leol i roi’r opsiynau sef cyfuniadau gwahanol o neuadd, llyfrgell, caeau chwarae ac ysgoloriaethau. Unwaith eto dewisodd y bobl neuadd ond erbyn mis Tachwedd roedd yn amlwg bod y costau yn llawer rhy uchel. Penderfynodd y pwyllgor i godi cofeb ar ffurf groes Geltaidd ond nid oedd lleoliad wedi cadarnhau tan fis Tachwedd 1920. Un y cyfarfod hwnnw roedd gwrthwynebiad i’r cynllun a phenderfynodd gydweithio gyda Sefydliad y Dynion I gyfuno eu cynllun ar gyfer neuadd newydd a’r gofeb.

Erbyn Mis Tachwedd 1923, roedd y pwyllgor yn trafod geiriad y gofeb yn wal neuadd newydd Sefydliad y Dynion ac erbyn Mis Mai 1925, roedd y pwyllgor yn trefnu dadorchuddio’r gofeb yn ffurfiol. Roedd cyfarfod olaf y pwyllgor ar 14 Medi 1926, bron i 8 mlynedd ar ôl diwedd y rhyfel. Nid oedd problemau’r pwyllgor ar ben, roedd angen codi dros £400 arall i dalu’r anfonebau i gyd ond roedd Penmaenmawr wedi cael cofeb i feibion y pentref sy’n sefyll hyd heddiw.

Creu metadata ar gyfer ARCW yn Archifdy Morgannwg

  • Mehefin 26, 2013 - morfuddniajones

Mae 6 ohonom wedi dod lawr i Archifdy Morgannwg i greu metadata a sganio delwedau o gasgliad Archifdai Morgannwg a Gwent ar gyfer rhan ARCW o’r prosiect.  Dyma rai lluniau ohonom yn gweithio’n galed!

 

DSCN3151bach

DSCN3152bach

DSCN3162bach

DSCN3155bach

DSCN3156bach

DSCN3157bach

DSCN3153bach

DSCN3154bach